KELIMELERIN KARAKTERE DÖNÜŞMESI

Gelin bu sefer sıradan boş zaman aktivitesi değil, dikkatimizi ve irademizi başkalarının algoritmalarına teslim etmeme adına yapacağımız en soylu bir eyleme olan kitap okumaya çevirelim.

Kitaplar, insanlığın binlerce yıllık hafızasını saklayan sessiz tanıklardır. Onun değeri bir okurun zihninden süzülüp davranışlarına, tavırlarına ve nihayetinde karakterine karıştığı gün başlar. Çoğu zaman okumayı, zihnimize yeni bilgiler eklemek, entelektüel dağarcığımızı genişletmek veya sohbet meclislerinde parlayacak parlak cümleler biriktirmek sanırız. Oysa okumanın asıl gayesi, zihni doldurmasında değil, insanı yontmasındadır. Gerçek anlamda okumak; kâğıt üzerindeki soğuk kelimelerin insanın damarlarında dolaşan sıcak bir kana, yani sağlam bir karaktere dönüşmesi demektir.
Yunus’un da ifade ettiği gibi “Okumaktan mana ne, bilmezsen kuru bir emektir.”İnsan kendi noksanlığını, haddini ve özünü bildiği ölçüde Hakk’ı tanır. Hakikate gözleri açılır. Kalpten ve irfandan yoksun, sadece seslendime Yunus’a göre kuru bir emektir, gerçek okuma sayılmaz. Okuduğunun künhününü, özünü kavramak, onu karaktere dönüştürmekle ancak anlam kazanır.

Bir insanın karakteri, kimse görmediğinde ne yaptığıyla, kriz anlarında nasıl tepki verdiğiyle ve gücü eline geçirdiğinde kime, neye dönüştüğüyle ölçülür. İşte okuma eylemi, tam da bu görünmez alanları inşa eden bir mimardır. Yıllarca adalet üzerine yazılmış felsefi metinleri, mazlumların feryadını anlatan romanları okuyan birini düşünün. Eğer bu kişi, çalıştığı kurumda terfi aldığında kendinden alttakileri ezmeye başlıyorsa, okuduğu kelimeler onun zihninde yalnızca misafir olarak kalmış, ev sahibi olamamıştır. Buna karşılık, Dostoyevski’nin kahramanlarının vicdan azabını yüreğinde hisseden bir memurun, önüne gelen bir dosyada kimsenin fark etmeyeceği bir haksızlığı düzeltmek için mesai harcaması; kelimelerin karaktere dönüşmüş en somut halidir.

Kelimelerin karaktere dönüşmesi, bir tür “sindirim” meselesidir. Nasıl ki yediğimiz besinler midemizde eriyip kasımıza, kemiğimize ve enerjimize dönüşüyorsa; okuduğumuz kitaplar da ruhumuzda eriyip sabrımıza, nezaketimize ve cesaretimize dönüşmelidir. Bir besin sindirilmeden vücutta kalırsa nasıl zehirlenmeye yol açarsa, sindirilmemiş bilgi de insanda “entelektüel kibir” dediğimiz o zehirli şişkinliği yaratır. Çok okuduğu için kendini herkesten üstün gören, insanlara tepeden bakan, dinlemeyi bilmeyen bir okur; kelimeleri karakterine değil, egosuna katık etmiş demektir. Oysa gerçek okuma insanı küçültür, alçakgönüllü kılar; tıpkı başağı doldukça boynunu büken bir buğday tanesi gibi.
Gelin, okumaya sadece boş vakit doldurma veya bilgi yükleme penceresinden değil, zihinsel bir arınma ve odaklanma penceresinden bakalım.

Onu kalabalıkların ve hızın hüküm sürdüğü bu çağda insanın kendine açtığı kutsal bir sığınağa dönüştürelim. Bir kitabın kapağını araladığımızda aslında dış dünyaya kapımızı kapatır, kendi iç dünyamızın penceresini açarız. O pencereden içeri dolan şey yalnızca kelimeler değildir; dağılmışlığımızı toplayan bir disiplin, yorgunluğumuzu alan bir sükûnet ve ruhumuzu berraklaştıran derin bir arınma çabasıdır.

Okumak, ruhumuzdaki hamlıkları fazlalıkları, önyargıları, bencillikleri kısacası her türlü kabalığı ve çirkinliği eritip yok eden soylu bir davranış olmalıdır. Sayfaları çevirdikçe değişmiyorsak, daha nezaketli, saygılı, hayata ve insana daha şefkatli bir pencereden bakamıyorsak, sadece gözlerimizi yormuşuz demektir. Çünkü okumanın nihai gayesi bilgi depolamak değil, “iyi bir insan” olmaktır. Kelimeler ete kemiğe bürünüp karakterimize dönüşmedikçe gerçekten okumuş sayılmayız.

Mahmut Öteleş
Eğitimci