17 Kasım 2026 Salı
İşgal Gazze'de soykırımını sürdürüyor, şehit sayısı 4 bin 385'e yükseldi
HER YAŞAM DENEYİMİ BİZLERİN AKIL YOLUNA IŞIKTIR
Ücretsiz Wi-Fi Sekiz Noktada Hizmette
ALKAYIŞ VE YAKLAŞAN SEÇİMLER
SANKO Sanat Galerisinde Utku Öksüz'ün resim sergisi açıldı
GÖLGE SAVAŞLARI- DEPREMLER, YANGINLAR, FELAKETLER
Şehirler insanlara benzer; onların da bir ruhu, bir karakteri, hikâyeleri ve zamanla değişen yüzleri vardır.
Ve Şehirlerin kalbi vardır. O kalp bazen bir caddede, bazen bir meydanda, bazen de insanların buluştuğu, alışveriş yaptığı, selamlaştığı çarşısında atar. Çarşılar sadece ticaretin yapıldığı yerler değildir. Buralar şehrin hafızası, sosyal hayatının merkezi, ekonomisinin can damarı ve insanlarını birbirine bağlayan ortak yaşam alanlarıdır. Her yerinde insan vardır.
Şehrimiz için de çarşı, bugüne değin sıradan bir ticaret alanından çok daha fazlası olmuştur. Yıllar içinde oluşmuş şehir kültürüyle Adıyaman’ın ortak hafızasının önemli bir parçasıdır.
6 Şubat depremleri bu hafızaya ağır bir darbe vurdu. Çarşı yıkıldı, iş yerleri zarar gördü, esnafımız dağıldı, ticaret durma noktasına geldi. Ekonomik ve sosyal hayat büyük ölçüde sarsıldı.
Depremin hemen ardından gündeme getirilen Çarşı Projesi, bu nedenle Adıyaman için sıradan bir yeniden inşa çalışması değildi. Şehrin merkezini yeniden ayağa kaldıracak, ticari hayatı canlandıracak, yeni bir şehir vizyonu ortaya koyacak önemli bir fırsattı. İnsanlar bu projeye umut bağladı.
Ancak aradan geçen zaman, yaşanan belirsizlikler ve uygulamadaki sorunlar bu büyük beklentiyi karşılayamadı. Proje kamuoyuna yeterince anlatılamadı. Haliyle bilgi kirliliği oluştu. Vatandaşların bir kısmı mağduriyet endişesinden, bir kısmı bilmediklerinden, bir kısmı da maksatlı olarak karşı çıktı. Aleyhte organize işlere girildi. Bu ve başka sebeplerden ötürü çarşı projesi akamete uğratıldı.
Bugün ortaya çıkan manzara, Adıyaman’ın merkezinde çözüm bekleyen ciddi bir şehircilik meselesidir. Bir tarafta yeni yapılan binalar, diğer tarafta yıkıntılar, boş alanlar ve eski yapıların oluşturduğu görüntü… Bir tarafta ticaretini sürdürmeye çalışan esnaf, diğer tarafta müşterisini ve eski hareketliliğini kaybetmiş sokaklar…
Dahası, mesele yalnızca görüntü kirliliği veya tamamlanmamış binalar da değildir. Çarşının canlanamaması; esnafın gelirini, istihdamı, şehir ekonomisini, sosyal ilişkileri ve şehir merkezinin geleceğini doğrudan etkilemektedir.
Peki, şimdi ne olacak?
Bence artık geçmişteki projenin neden yapılamadığını tartışmanın ötesine geçerek yeni bir yol haritası oluşturmanın zamanı çoktan gelmiştir.
Çarşı Projesi’nin bugünkü durumuyla devam etmesi mümkün değilse, Adıyaman’ın ihtiyaçlarına, mülkiyet yapısına ve toplumsal beklentilerine, şehrin kültürüne uygun yeni bir proje veya projeler geliştirilmelidir. Burada önemli olan projenin şehre ne kazandıracağı, insanları ne ölçüde memnun edeceği ve ne kadar uygulanabilir olduğudur. Hatta şehri geleceğe ne ölçüde taşıyacağıdır.
Adıyaman’ın ihtiyacı, çarşıyı yeniden yaşayan bir merkeze dönüştürecek ve şehri bütün olarak değerlendiren bir şehircilik anlayışıdır.
Yeni proje, yalnızca betonarme yapıların yükseldiği bir alan oluşturmamalıdır. İnsanların yürüyebildiği, rahatça alışveriş yapabildiği, dinlenebildiği, buluşabildiği, kültürel ve sosyal etkinliklere katılabildiği bir şehir merkezi tasarlanmalıdır.
Geniş ve düzenli yaya alanları, otopark çözümleri, ulaşım bağlantıları, yeşil alanlar, meydanlar, sosyal yaşam noktaları ve ticari faaliyetleri destekleyen düzenlemeler bir bütün olarak düşünülmelidir. Geleneksel çarşı kültürü korunurken modern şehircilik anlayışının imkânlarından da yararlanılmalıdır.
Çünkü çarşıyı yaşatan yalnızca dükkânlar değildir. İnsan hareketliliği, güvenli ve erişilebilir sokaklar, sosyal etkileşim, kültürel değerler ve ekonomik canlılıktır.
Bu işin en önemli şartı ise ortak akıldır.
Çarşı gibi şehrin tamamını ilgilendiren bir konuda kararlar birkaç kişinin veya kurumun bakış açısıyla şekillenmemelidir. Ki depremden sonraki planlamada bu hataya düşüldü. Belediye, valilik, ilgili bakanlıklar, milletvekilleri, meslek odaları, ticaret erbabı, mülk sahipleri, sivil toplum kuruluşları, üniversite, mimarlar, şehir plancıları ve vatandaşlar aynı masa etrafında buluşmalıdır.
Herkesin fikrini ifade edebildiği, itirazların dinlendiği, beklentilerin değerlendirildiği ve ortak bir zeminde uzlaşmanın arandığı katılımcı bir süreç işletilmelidir.
Daha önce de defaatle dile getirdiğimiz gibi çarşının geleceği yalnızca mülk sahiplerini değil, bütün Adıyaman’ı ilgilendiriyor. Çünkü çarşı canlanırsa esnaf kazanır, istihdam artar, şehir ekonomisi hareketlenir, sosyal hayat güçlenir. Çarşı canlanırsa şehir merkezi yeniden insanların buluşma noktası olur. Çarşı canlanırsa kazanan Adıyaman ve insanımız olur.
Bu nedenle yeni proje, sadece bir inşaat ve imar meselesi olarak görülmemelidir. Bu, aynı zamanda bir ekonomik kalkınma, sosyal iyileşme ve şehir kimliğini yeniden oluşturma meselesidir.
Unutulmamalıdır ki depremde yıkılan bir şehri yeniden ayağa kaldırmak, yalnızca eski binaların yerine yenilerini yapmak değildir. Asıl mesele, insanların yeniden o şehre inanmasını, bağlanmasını, sokaklarında güvenle yürümesini, çarşısında alışveriş yapmasını, esnafın geleceğe umutla bakmasını sağlamaktır.
Yapılması gereken en önemli şey, Adıyaman’ın bütün dinamiklerinin bir araya gelerek şu soruya birlikte cevap aramasıdır:
Nasıl bir çarşı, nasıl bir şehir ve nasıl bir gelecek istiyoruz?
Bu soruya ortak bir cevap verebilmeyi başarmalıyız.
Çünkü Adıyaman’ın artık yarım kalmış projelere, ertelenmiş umutlara ve belirsizliğe değil; ortak akılla hazırlanmış, insanı merkeze alan ve kararlılıkla hayata geçirilen yeni bir vizyona ihtiyacı var.
Büyüyen şehir, değişen şartlar farklı cazibe noktaları oluştursa da çarşı yeniden kurulmalı. Şehir yeniden canlanmalı. Adıyaman yeniden kendi merkezinde buluşmalı.
Son söz, bir şehri yeniden kurmak mümkündür; önemli olan o şehre yeniden ruh, kimlik ve umut kazandırmaktır.
Not: Geldiğimiz noktada şehrimizin durumu ve geleceği bağlamında umutları kıran, beklentileri boşa çıkaran ve bizleri sükûtu hayale uğratan çok şeyler yaşansa da son bir çırpınış olarak umutla bakmak istedim. İnsanlar da geleceğe dair en ufak bir umut kırıntısı varsa bu yeşertilmeli.
Geçen gün bir dost ile sohbet ederken mevzu ile alakalı olarak anlattığı hikâye ilgimi çekti. Ben de sizinle paylaşayım dedim. Ola ki hisse çıkaranlar olabilir ya da bir takım çağrışımlara vesile olur…
Anadolu’nun ücra bir yerindeki tekkenin genç dervişi olmayacak bir iş etmiş, artık dergâhta kalmasına imkân görülmemiş ve şeyh efendi dervişe “seyyah vermek” zorunda kalmış. Yani ayakkabılarının burnunu dışarıya doğru çevirip “Haydi, yallah” demişler.
Derviş ettiğine pişman ama çaresiz! Bir-iki parça eşyasını toplamış, birkaç günlük yiyeceğini de vermişler ve derviş özür dileyip duasını almak için şeyhin huzuruna çıkmış…
Şeyh efendi merhametli imiş; tekke ücra bir yerde olduğu için dervişin yollarda büyük zahmetler çekeceğini düşünmüş ve “Ahırdaki eşeklerden birini al, onunla git” demiş. Derviş teşekkürler etmiş, eşiği öpüp çıkmış ve ihsan edilen eşekle yollara düşmüş…
Birkaç günlerce gitmiş, gitmiş, gitmiş, bir akşam karanlığın basmasından sonra bir köyün yakınına gelmiş ama altındaki eşek tam o sırada pattadanak düşüp ölüvermiş!
Derviş öyle saf falan değil, gözü açık bir gençmiş. Mehtabın altında sabaha kadar mezar kazıp eşeği gömmüş, güneş doğunca da mezarın başında “Âââh efendi hazretleri! Mürşidsiz kalan dervişin şimdi ne yapacak?” diye ağlayıp dövünmeye başlamış…
Erken saatte tarlaya giden köylüler taze kazılmış mezarın başında feryad-figan ağlayan dervişi görünce yanına gidip vefat edenin kim olduğunu sormuşlar… Derviş “Pîrim ‘Kulaklı Baba’ Hazretleri” demiş ve Kulaklı Baba’nın kerametlerini sıralamış…
Köy hâli-vakti yerinde, zengince bir yermiş… Dervişe birkaç gün kap kap yemekler göndermiş ve kabri ziyarete başlamışlar. Önce mezarın etrafına diktikleri kazıklara bez, çaput vesaire bağlamışlar, geceleri mumlar yakılmış, birkaç ay sonra bir türbe inşa edilmiş, türbenin yanına da zamanla bir tekke yapılmış ve tekkeden kovulan genç derviş şeyh postuna oturup müridlerini irşâda başlamış…
Yeni şeyh efendinin şânı zamanla almış yürümüş; kerametleri, vesairesi etrafta anlatılır olmuş. Şöhreti uzun zaman önce kapı dışarı edildiği tekkenin şeyhinin kulağına da gitmiş, yaşlı şeyh “Şu efendi hazretleri ile bir de ben teşerrüf edeyim” deyip dervişleri ile beraber yola çıkmış.
Eski efendisinin kendisini ziyarete geldiğini haber alan Kulaklı Baba Şeyhi misafirini önceden karşılayabilmek için dervişleri ile beraber yollara düşmüş ve yolda bir yerde karşılaşmışlar. Selâmlaşmalardan ve “Estağfirullah”, “Destûûûr”, “Hûûû” gibi karşılıklı sözlerden sonra yaşlı şeyh genç şeyhin çehresine dikkati şekilde bakmış, “Efendi hazretleri, gözüm sizi bir yerlerden ısırıyor gibi… Acaba daha önce teşerrüf etmiş mi idik?” diye sormuş.
Genç şeyh misafiri olan yaşlı şeyhin kulağına eğilmiş ve “Efendimiz” demiş… “Hani seneler önce bir halt ettiği için pabuçlarını ters çevirip seyyah verdiğiniz bir dervişiniz vardı ya, o edepsiz işte benim! Türbede yatan ‘Kulaklı Baba’ hazretleri de tâââ o zaman lûtfettiğiniz eşek!”.
Yaşlı şeyh dikkatle dinledikten sonra genç şeyhin kulağına eğilip fısıldamış: “Mâdem ki dürüst davrandın, ben de sana bir sır vereyim: Hani senin o ‘Kulaklı Baba’ hazretleri var ya; onun büyükbabası da benim tekkedeki türbede yatıyor!”…
Sahtekârları, şarlatanları, aldatanları, insanların her türlü duygularını, zaafllarını suiistimal ederek bir takım çıkarlar peşinde koşanları ifade etmek için anlatılmış güzel bir hikâye aslında. Görene, bilene, anlayana…
Böylelerine kanmamak için de Allah bizlere feraset, basiret ve ayıklık versin…
Sinan Temel
Meşhur sözdür biliriz; “Keser döner sap döner, gün gelir hesap döner.”
Bu dünyanın sadece bir günlük olmadığını da biliriz. Hatta kimsenin ettiğinin yanına kâr kalmayacağını da biliriz.
Biliriz elbet. Hem de söylemlerimize süs, nutuklarımıza vurgulu cümle olarak da kullanırız.
Dilimize pelesenk, kalemimize mürekkep ederiz de, bir türlü kalbimize indiremeyiz bu gerçeği.
“Keser ne, sap ne, hesap görecek olan kim?” sorgusundan uzak tutarız vicdanımızı.
Balıkların karıncaları yiyeceğini sanırız hep. Gün gelir suların çekilip karıncaların balıkları yiyeceği ihtimalini düşünmeyiz bile.
Dost demeden, arkadaş, tanıdık, bildik demeden hep kırar dökeriz.
Gün bize kalacak, güç ve devran böyle devam edecek sanırız.
“Kendimizden başka doğru, kendimizden başka haklı yok” saplantısı içerisinde kıvranır dururken sapla samanın, elma ile armudun ayrı şeyler olduğu izanından uzak yaşarız.
“Değer” uğruna değerler ters yüz edilirken, “İlke” uğruna ilkeler kemirilirken ve “İstikbal” uğruna gelecekler karartılırken esas kararanın kalbimiz olduğunu fark etmeyiz bile.
Her gün bir şekilde yüzümüze “ölüm de var!” diye haykırılırken, kulaklarımız başka seslere dikkat kesilir de ölümü ve hesabı kendimize yakıştırmayız.
Geçici hevesler, günlük hesaplar, kimseye yâr olmayan makam ve pâyeler için kurban ettiğimiz dostluk ve arkadaşlıkların hesabını tutmayız.
Oysa gün sadece bugün değil,
Oysa bu devran hep böyle gitmez,
Oysa mahkeme kadıya mülk değil…
Ve de “Ölüm herkes için var.”
Memleket küçük.
Bu işin düğünü var, taziyesi var, bir şekilde yüz yüze bakma ihtimali var.
Överken de, yererken de bu ihtimalleri düşünmek lazım.
Çünkü;
Sular yükselince, balıklar karıncaları yer…
Sular çekilince de karıncalar balıkları yer…
Kimse bugünkü üstünlüğüne ve gücüne güvenmemelidir.
Çünkü kimin kimi yiyeceğine,
“Suyun akışı” (zaman) karar verir!
Ve son olarak da bir Nasreddin Hoca ibretliği:
Nasreddin Hoca’ya sorarlar:
“Hocam, sen ne düşünüyorsun bu ‘ayaklar’la, ‘baş’ tartışmaları hakkında?”
Hoca, sakalını sıvazlayarak gülümsedi:
“Onu” dedi; “gövdenin orta yerindeki ‘kıç’a sormak gerekir, çünkü ancak orası sayesinde mümkün bir koltuğa oturmak, kendini ‘baş’ sanabilmek için.”
Şunu başta söyleyeyim, biz bu memleketin dertlisiyiz, delisiyiz. Dert insanı söyletirmiş. Söylediklerimizi, yazdıklarımızı bu açıdan değerlendirmenizi isterim.
Kimseyle bir hesabımız, alıp vereceğimiz yok. Bilakis herkesi kendimiz gibi görüp bilme eğilimindeyiz.
Hesapsız… Hasbiden ve harbiden…
Daha önce de söyledim;
Şehrin ve şehirlinin hak ve hukukunu korumak adına kendimizce beyan ettiğimiz görüşler, ifade ettiğimiz öneriler ve geliştirdiğimiz eleştiriler düşmanlık değildir. Bilakis, birlikte en iyiye ulaşmak için dostane, samimi ve hasbi bir duruştur, kendimizcedir.
Mesela Tuz Hanı.
Adıyamanlı onlarca yıldır bu tarihi yapının onarılmasını, restore edilmesini, gerekirse aslına uygun olarak yeniden yapılmasını hayal etti, istedi ve bekledi.
Bazen heyecanla, bazen özlemle bazen umutsuzca ama her zaman Adıyaman’ca bekledi.
Sonunda bitti şükür. Bir şekilde halledildi. Vesile olanlardan Allah razı olsun. Aslına uygun olup olmamasına bakmadan şehirlim sevindi, esnafım umutlandı.
Eskiden şehir hayatında çok önemli bir yeri olan Tuz Hanı’nın yeniden yapılması, sosyal ve kültürel hayatımıza renk ve hareketlilik, ekonomik hayatımıza canlılık katacak derken, diye sevinirken bir de duyduk ki tamamen otel olacakmış.
İki katlı yapılan binanın üst katının otel olarak tasarlandığını biliyorduk. Olabilir, belki de olmalı. Ama alt katındaki odaları avlusuyla birlikte hem de son anda otele verildiğini duyunca şok olduk. Üstelik yapı bittikten sonra birçok yeri yeniden kırılıp yapılacak, yeniden harcamalar yapılacakmış.
Oysa bizler ne hayaller kurmuştuk…
Diğer şehirlerde olduğu gibi avlusunda çaylarımızı yudumlayacaktık. Yöresel, hediyelik eşyalar satan dükkânlar olacak ve turistler bu vesile ile şehre girecek… Eşimizi, dostumuzu buraları gezmeye getirecek, şehri teneffüs ettirecektik. Şehirlinin de nefes alacak yeri olacaktı…
Hayal bu sonu gelmez ki. Şehrimin hayallerinin bu kaçıncı yıkılışı!..
Mustafa Kutlu’nun biz sözü aklıma geldi:
“Hayatı yazıdan çok önemsiyorum. Bir ağacı anlatmak yerine, gölgesinde oturmak daha iyidir.”
Söylediklerimizde hata varsa lütfen düzeltilsin. Belki şehre, kültürel ve ticari hayatımıza daha faydalı olacağı için böyle düşünülmüş olabilir ama bunu bilmek bizim hakkımız olmalı.
Tamamen otel olarak hizmete girmesinin gerekçesini bilmek isteriz. Ve de bizim umduğumuz beklediğimizden daha iyi olacağının gerekçelerini de öğrenmek isteriz.
İkna olur, inanırsak destekleriz, alkışlarız, dua ederiz…
İkna olmazsak, elimizden fazla da bir şey gelmez. Sadece dua etmez, alkışlamaz, Allah’a ve maşeri vicdana havale ederiz.
Sonra da muhtemelen söylene söylene unutur gideriz… Birçok kez yaptığımız gibi.
Umarım bizim hesabımız hatalıdır.
***
Tuz Hanının yeniden restore edileceğini duyunca sevindik ve bir beklentiye girdik. Belki bu vesile ile otel olmaktan çıkarılır ve “Han” olarak halkımıza hizmet eder. Mevzuat ne der bilemiyorum tabi. Ama eminim ki benim gibi halkımız da aynı beklenti içerisindedir. Otel olacağını duyduktan sonra 2021 yılında konu ile ilgili yazdığım yazıyı hatırladım. Benzer duygularda olduğumuz için yeniden paylaşayım dedim.
Mevsim itibariyle çamur deryası yollardan toz duman yollara geçmek üzereyiz. Yağmur suyunun, inşaatlardan akan, patlayan su borularından akan suların yürünmez, geçilmez hale getirdiği yollar sebebiyle yaşanan mağduriyetlerin uzun süre devam edeceği görünüyor.
Patates tarlasına, köstebek yuvasına dönen yollarda bata çıka gitmeye çalışan araçların çukurlara düşmeden ve bir yerlere vurmadan gitmenin cambaz ustalığı istediği yollar gün geçtikçe daha da çekilmez hale geliyor.
Yayaların çamura belenmeden yol almaya çalışması da ayrı bir ustalık işi.
Yol diye bilinen yerlerin yol olmaktan çıktığı ve eziyet haline geldiği, bunu şehirde yaşayanların iliklerine kadar hissettiği bu durum karşısında ilgili ve yetkililerin takındığı duyarsız ve ilgisiz tablo daha da acı verici.
Bir yol kaç kere kazılır ya da kaç kere kazılması gerekir?
Defalarca kazılıp doldurulan, doldurulması da yarım yamalak yapılan yolların sebep olduğu mağduriyetleri ancak yaşayanlar bilir.
Yeni kazılan ve çalışmalar yapıldıktan sonra doldurulan yolun araç geçerken çökmesi ve aracın açılan çukura düşmesi neyle izah edilir acaba?
Yollardaki çalışmalarda uyarı ve yönlendirme levhalarının olmaması sebebiyle sürücülerin deneme yanılma yoluyla yollarını bulmaya çalışmasının ekonomik zararlarının yanı sıra, gerginlik ve öfkenin yaşattığı psikolojik sıkıntılar kimin umurunda olur ki?
Gerektiği zaman değil birilerinin istediği zaman yapılan çalışmalar hizmet değil eziyettir.
Yol medeniyetmiş. Öyle ise bu şehir henüz medeni değil demektir. Çünkü yolsuz bir şehir.
Anlatılmaz yaşanır derken yaşayarak hissetmeyi, anlamayı kastederler. Oysa bu şehirde hem anlatılıyor hem de yaşanıyor. Demek ki vatandaşın yaşadığı bu sıkıntıları yetkililer ve ilgililer yaşamıyor, anlatılanları duymuyor.
Tuhaf olan aksini düşünmemizi gerektiren bir gelişme de yok.
Yolların ve şehrin ne olacağı konusunda vatandaşın kafasında herhangi bir netlik, ufukta bir ümit olmadığı gibi teskin eden, süre veren bir açıklama da yok. Yok olması onların da bilmediğinden mi yoksa umursamadıklarından mı belli değil.
Çukur ve çökük yol mevsimini sürekli yaşarken çamur mevsiminden toz mevsimine geçmek üzereyiz. Çamuru arar olacağımızı biliyorum. Tozdan kaçınmak ve korunmak daha zor çünkü.
Şehirde yaşanan sıkıntı ve zorluklarla şikâyetler geldikçe ilgilenilmeye çalışılması sorumluluk gereği değil sorumluların sorunlu olduğu anlamına geldiğini söyler uzmanlar.
Bu memleket hak etmiyor bunca eziyeti.
Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.